Quỹ đầu tư quốc gia về AI: Đề xuất của Altman phản ánh điều gì về mối quan hệ giữa nhà nước và ngành công nghiệp Mỹ

Theo Financial Times ngày 2/7/2026, OpenAI đã đề xuất với chính phủ Mỹ một khoản cổ phần khoảng 5%, trị giá xấp xỉ 42,6 tỷ USD, dựa trên định giá sau vòng gọi vốn (post-money valuation) 852 tỷ USD của OpenAI trong đợt huy động vốn tháng 3/2026. Theo các nguồn tin, Sam Altman đã thảo luận ý tưởng này với Tổng thống Donald Trump, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent. Altman cùng các lãnh đạo khác của OpenAI đề xuất rằng các công ty AI lớn của Mỹ, bao gồm Google, Anthropic, Meta và xAI, mỗi công ty nên trích 5% vốn của mình vào một quỹ được lấy cảm hứng từ Alaska Permanent Fund (Quỹ Thường trực Alaska). Tuy nhiên, danh sách các công ty tham gia vẫn chưa rõ ràng, khi một số báo cáo còn bổ sung thêm các nhà sản xuất chất bán dẫn như Nvidia, Micron hoặc AMD, trong khi một nguồn tin nói với Forbes rằng Anthropic hiện chưa có bất kỳ cuộc thảo luận nào với chính quyền. Bất kỳ kế hoạch triển khai nào cũng sẽ cần một đạo luật của Quốc hội (Congress) thông qua, đây là một rào cản chính trị và pháp lý đáng kể. Alaska Permanent Fund, được thành lập năm 1976, chuyển hướng doanh thu từ dầu mỏ sang các loại tài sản đa dạng và chi trả cổ tức hàng năm cho cư dân bang. Việc Altman viện dẫn quỹ này ngụ ý rằng của cải từ AI cũng giống như tiền thuê từ dầu mỏ, và lập luận của ông là trao cho công chúng một lợi ích tài chính là cách tốt nhất để chia sẻ những thành quả mà AI mang lại. Đề xuất này được xem là một phản ứng trước áp lực chính trị, có thể giúp "mua" sự yên ổn về mặt quản lý, dù những người chỉ trích lưu ý rằng nó khiến nhà nước vừa đóng vai trò trọng tài vừa là một bên có lợi ích liên quan. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders ủng hộ một mức cổ phần công lớn hơn nhiều, khoảng 50%, cho thấy sự quan tâm từ cả hai đảng đối với việc sở hữu công đối với AI. Ngược lại, châu Âu dựa vào Đạo luật AI (AI Act) để quản lý thay vì sở hữu nhà nước. Điều này làm nổi bật hai triết lý khác nhau: mô hình của Mỹ nhắm đến việc gắn kết lợi ích giữa nhà nước và doanh nghiệp, nhưng có nguy cơ dẫn đến tình trạng "nhà nước bị chi phối bởi ngành" (regulatory capture); trong khi mô hình của châu Âu giữ cho cơ quan quản lý độc lập, nhưng có thể kìm hãm đổi mới sáng tạo. Đối với người châu Âu, sự việc này đặt ra câu hỏi liệu chủ quyền có thể chỉ dựa vào quy định pháp lý hay không.